23 lipca Kościół katolicki wspomina św. Brygidę – szwedzką arystokratkę, która porzuciła dworskie życie, aby zostać mistyczką i założyć zakon o globalnym zasięgu. Jej święto to nie tylko liturgiczne wspomnienie, ale żywa lekcja historii: od średniowiecznych pielgrzymek do Ziemi Świętej po współczesny patronat nad Europą. Odkryj, dlaczego Jan Paweł II widział w niej wzór dla kobiet, jak słomiane krzyże chronią polskie domy i czemu w Szwecji wciąż świętuje się jej pamięć dwukrotnie w roku.
Kiedy obchodzimy święto Brygidy i jakie ta data ma znaczenie?
Święto św. Brygidy obchodzone jest w Kościele katolickim 23 lipca, choć data ta nie zawsze była stała. W średniowieczu wspomnienie świętej przypadało 8 października, co wiązało się z lokalnymi tradycjami Szwecji, gdzie Brygida jest szczególnie czczona. Dopiero reforma kalendarza liturgicznego w XVI wieku przesunęła uroczystości na lipiec, aby upamiętnić dzień jej śmierci w 1373 roku. Współcześnie w niektórych regionach Skandynawii wciąż organizuje się dodatkowe nabożeństwa w październiku, nawiązujące do pierwotnych obchodów.
Co wyróżnia to święto? To nie tylko wspomnienie mistyczki, ale też symbol jedności europejskiej. Jan Paweł II, ogłaszając Brygidę współpatronką Europy w 1999 roku, podkreślił, że jej życie łączyło duchowość Północy i Południa kontynentu. W Polsce najważniejsze uroczystości odbywają się w sanktuariach brygidek, np. w Gdańsku, gdzie 23 lipca odprawiane są msze z procesjami i błogosławieństwem krzyży z sitowia.
Niezwykła biografia szwedzkiej świętej
Urodzona w arystokratycznej rodzinie, Brygida już jako dziecko doświadczała wizji religijnych. Jej droga do świętości nie była jednak prosta – przez lata żyła w małżeństwie, wychowując ośmioro dzieci. Dopiero po śmierci męża poświęciła się całkowicie życiu zakonnemu. W 1346 roku założyła w Vadstenie Zakon Najświętszego Zbawiciela, zwany potocznie brygidkami. Reguła zgromadzenia łączyła surowość z troską o edukację – siostry prowadziły szkoły i szpitale.
Brygida słynęła z pielgrzymek, które stały się jej sposobem na ewangelizację. Trzykrotnie przemierzała pieszo drogę ze Szwecji do Rzymu, a pod koniec życia dotarła nawet do Jerozolimy. W podróży towarzyszyła jej córka Katarzyna, która po śmierci matki przejęła kierowanie zakonem i sama została kanonizowana. To właśnie dzięki Katarzynie reguła brygidek rozprzestrzeniła się w Europie, docierając m.in. do Polski.
Kogo chroni św. Brygida?
Święta Brygida ma pod opieką trzy główne obszary:
- Pielgrzymów (ze względu na własne doświadczenia wędrowne),
- Umierających (wierzono, że towarzyszy duszy w ostatniej drodze),
- Europę (jako symbol chrześcijańskich korzeni kontynentu).
W 1999 roku Jan Paweł II ogłosił ją współpatronką Europy razem ze św. Katarzyną ze Sieny i św. Edytą Stein. Ten wybór nie był przypadkowy – Brygida reprezentowała ideał kobiety łączącej modlitwę z działaniem społecznym. W Szwecji, gdzie jest narodową patronką, jej wizerunek zdobi nawet herb królewski.
Tradycje związane z obchodami
W Polsce najpopularniejszym zwyczajem jest plecenie krzyży z sitowia. Te misterne konstrukcje, zawieszane nad drzwiami domów, mają chronić przed nieszczęściami. W niektórych wsiach do dziś praktykuje się zostawianie na parapecie chleba i mleka – to nawiązanie do legendy, że Brygida w wigilię swojego święta podróżuje po świecie na białej krowie.
W Irlandii, gdzie kult świętej ma pogańskie korzenie, 1 lutego (dawny celtycki festiwal Imbolc) splata się z chrześcijańskimi obrzędami. Mieszkańcy ozdabiają domy słomianymi lalkami symbolizującymi Brygidę, a dzieci robią „łóżka” z sitowia, aby święta mogła odpocząć podczas nocnej wędrówki.
Wpływ na kulturę i dziedzictwo
Klasztory brygidek stały się w średniowieczu ośrodkami nauki i sztuki. Zachowane do dziś freski w kościele w Vadstenie przedstawiają sceny z objawień świętej. Charakterystycznym elementem ikonograficznym jest korona z pięcioma czerwonymi znakami – nawiązanie do ran Chrystusa, które Brygida często kontemplowała.
W Gdańsku, gdzie brygidki osiedliły się w XV wieku, zachował się gotycki kościół św. Brygidy z unikatowym bursztynowym ołtarzem. Co roku przyciąga on pielgrzymów i miłośników architektury. W Sztokholmie zaś można zobaczyć posąg świętej trzymającej makietę klasztoru – symbol jej marzenia o duchowej odnowie Europy.
Dlaczego Brygida wciąż inspiruje Europejczyków?
Jan Paweł II widział w Brygidzie wzór dla kobiet poszukujących duchowej głębi. Podkreślał, że jej mistyczne doświadczenia nie oddalały ją od realnych problemów – wręcz przeciwnie, mobilizowały do działań charytatywnych i dialogu z władzami.
W czasach kryzysu instytucjonalnego Kościoła jej przesłanie brzmi szczególnie aktualnie. Brygida wierzyła, że reforma musi zaczynać się od przemiany serca pojedynczego człowieka. Jej dewiza „Módl się i pracuj” wciąż inspiruje wspólnoty zakonne, ale też świeckich poszukujących równowagi między życiem duchowym a codziennymi obowiązkami.