A gdy miły Pan Jezus do Nieba wstępował – Tekst pieśni

Tradycyjna pieśń religijna A gdy miły Pan Jezus do Nieba wstępował to staropolski utwór apokryficzny, wykonywany najczęściej w okresie liturgicznym poprzedzającym Zesłanie Ducha Świętego. Ta ludowa forma modlitwy, zachowana w dawnych śpiewnikach i przekazach ustnych, harmonijnie łączy biblijną relację o powrocie Chrystusa do Ojca z mistyczną opowieścią o Wniebowzięciu Matki Bożej. Śpiewana podczas wiosennych i letnich nabożeństw, stanowi unikalne świadectwo duchowości, w którym dogmaty teologiczne splatają się z ufną pobożnością wiernych.

A gdy miły Pan Jezus do Nieba wstępował – Tekst

A gdy miły Pan Je­zus do Nie­ba wstę­po­wał,
A z swo­ją miłą Mat­ką ża­ło­śnie się że­gnał,

Przy­tu­lił Ją do Sie­bie, ser­decz­nie ca­ło­wał,
A za wszyst­kie jej pra­ce mi­luch­no dzię­ko­wał:

Dzię­ku­ję To­bie, Mat­ko, żeś mnie po­ro­dzi­ła,
Po­ro­dziw­szy pier­sia­mi swo­je­mi kar­mi­ła.

Na ręku mnie no­si­łaś, mile pia­sto­wa­ła,
Przed He­ro­dem w da­le­kie stro­ny ucie­ka­ła.

Przez sie­dem lat w Egip­cie tro­skli­wie ży­wi­ła,
Wiel­kieś pra­ce i tru­dy dla mnie po­no­si­ła.

Ile kro­pel po­kar­mu wzią­łem z Cia­ła Twe­go,
Tyle Ty miej za­pła­ty u Ojca mo­je­go;

Do któ­re­go Ja te­raz do nie­ba wstę­pu­ję,
A Cie­bie Mat­ko Moja, świa­tu zo­sta­wu­ję.

A sły­sząc to Ma­rya, wza­jem się skło­ni­ła,
Do Je­zu­sa te sło­wa ża­ło­śnie mó­wi­ła:

Dzię­ku­ję To­bie, Synu, żeś mnie zdaw­na przej­rzał,
Mnie ubo­gą pa­nien­kę za ma­tuch­nę ob­rał.

Niech bę­dzie Bóg po­chwa­lon, a Oj­ciec Twój miły,
Że wszyst­kie moje pra­ce przy­tom­ne Ci były.

A te­raz mnie mój Synu zo­sta­wiasz na świe­cie,
Jam Cię za­wsze ko­cha­ła ulu­bio­ny kwie­cie.

A ja Cie­bie na zie­mi ko­cha­łam jak zło­to,
Ty mnie, naj­mil­szy Synu, zo­sta­wiasz sie­ro­tą.

Te­raz ci mnie samą tu na zie­mi zo­sta­wiasz,
A tak dłu­go mój Synu Mat­kę za­po­mi­nasz.

Aleć ko­cha­ny Synu, gdy do nie­ba pój­dziesz,
Prze­cież ja mam na­dzie­ję, że Ty po mnie przyj­dziesz.

Po­tem Je­zus w ob­ło­ku do Ojca się sta­wił,
Uczniów swo­ich i Mat­kę na zie­mi zo­sta­wił.

Któ­ra tu lat pięt­na­ście po wnie­bo­wstą­pie­niu,
Żyła w domu Ja­no­wym w wiel­kiem upra­gnie­niu.

Tedy Bóg ukoń­czyw­szy pięt­na­ste­go roku,
Po­sy­ła Ga­bry­ela ze swe­go wy­ro­ku;

Któ­ry ją przy­wi­taw­szy: bądź­że po­zdro­wio­na,
Do nie­ba dnia trze­cie­go bę­dziesz prze­nie­sio­na.

Za­snę­ła bez bo­le­ści i stra­chu wiel­kie­go,
Spo­tka­ła w dro­dze Syna z ca­łym dwo­rem Jego,

Któ­ry do Niej za­wo­łał: o Mat­ko ko­cha­na!
Wi­taj ze wszyst­kich lu­dzi na zie­mi wy­bra­na.

Tak Jej naj­święt­szą du­szę w nie­bo pro­wa­dzi­li,
I pod­le Trój­cy Świę­tej Oną po­sa­dzi­li.

Gdzie Jej wszy­scy Anie­li wraz z Ar­cha­nio­ła­mi,
Wdzięcz­nie pie­nia śpie­wa­ją róż­ne­mi pie­śnia­mi.

Tak my nędz­ni zie­mia­nie do Niej się udaj­my,
Wszel­kie na­sze po­trze­by Onej po­le­caj­my.

Przy­czyń się o Ma­ryo! przy­czyń się za nami,
Nie­chaj przez Cię kró­le­stwo w nie­bie otrzy­ma­my.

Amen.

Historia i pochodzenie apokryficznej pieśni religijnej

Utwór ten wywodzi się z bogatej tradycji ustnej i zaliczany jest do nurtu dawnych pieśni opowiadających, które przez stulecia kształtowały polską religijność ludową. Choć dokładny autor tekstu oraz kompozytor melodii pozostają anonimowi, kompozycja przetrwała dzięki pieczołowitym przekazom pokoleniowym w wielu regionach kraju. Została udokumentowana między innymi na Kujawach, w Radomskiem oraz na Kurpiach, gdzie spisywał ją wybitny badacz folkloru ks. Władysław Skierkowski.

Historycznie tekst funkcjonował jako ważny element nabożeństw domowych, stając się muzycznym uzupełnieniem oficjalnej Liturgii Kościoła Katolickiego. W XIX i na początku XX wieku podobne rymy trafiały do kluczowych zbiorów regionalnych, takich jak słynny Śpiewnik Pelpliński czy obszerne kompendia wydawane przez ks. Michała Marcina Mioduszewskiego. Utwór był powszechnie śpiewany w okresie wielkanocnym oraz podczas sierpniowych obchodów maryjnych, pełniąc istotną funkcję katechetyczną dla prostego ludu.

Teologia, symbolika i biblijne nawiązania w tekście

Narracja charakteryzuje się niezwykłą głębią teologiczną, prowadząc wiernych przez dwa przełomowe wydarzenia z historii zbawienia: Wniebowstąpienie Pańskie oraz Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny. Początkowe zwrotki skupiają się na czułym pożegnaniu Jezusa z Matką, mocno akcentując pełne człowieczeństwo Zbawiciela. Chrystus dziękuje w nich za ziemskie trudy macierzyństwa, przywołując biblijny motyw ucieczki przed gniewem Heroda oraz wygnańczy pobyt Świętej Rodziny w Egipcie.

Dalsza część tekstu płynnie przechodzi od wątków zaczerpniętych wprost z Ewangelii do wczesnochrześcijańskiej tradycji pozabiblijnej. Autorzy ludowi silnie inspirowali się starożytnymi przekazami, co doskonale widać w następujących detalach:

• Transitus Mariae – to wczesnochrześcijański apokryf, z którego zaczerpnięto teologiczną informację o piętnastoletnim okresie życia Maryi po wniebowstąpieniu Syna.
• Dom św. Jana Apostoła – wyraźne nawiązanie do biblijnego testamentu z krzyża, realizowanego poprzez zamieszkiwanie Matki Bożej u boku ulubionego ucznia.
• Zaśnięcie NMP (Dormitio) – bezbolesne przejście Bogurodzicy do chwały nieba, zwiastowane bezpośrednio przez Archanioła Gabriela.

Rozwój opowieści ukazuje dynamiczną ewolucję emocjonalną od dojmującego smutku sieroctwa, aż po triumfalną radość u boku Trójcy Świętej. Warstwa symboliczna pieśni mocno eksponuje złoto jako atrybut czystości intencji oraz niebiański dwór jako ostateczny cel ludzkiego pielgrzymowania. Całość wieńczy ufna modlitwa wstawiennicza, która idealnie wpisuje się w ramy katolickiej Eschatologii oraz prawdy o świętych obcowaniu.